Σε προεκλογικές περιόδους παρατηρείται έξαρση στην εκδήλωση πυρκαγιών. Tότε, καθώς φαίνεται, οι επίδοξοι καταπατητές θεωρούν το πεδίο δράσης προσφορότερο, την ατιμωρησία πιθανότερη. Θύμα αυτής της συγκυρίας έπεσε και η Πάρνηθα;
Για την επόμενη μέρα του καμένου εθνικού δρυμού κατέθεσαν στην «Κ» άποψη και προτάσεις οκτώ ειδικοί: χωρίς δασικούς χάρτες και σαφή οριοθέτηση εκτάσεων, οι πυρκαγιές δεν θα σταματήσουν να κατατρώγουν εθνικό πλούτο, συνόψισαν. Γιατί, όπως έχει δείξει η εμπειρία της Πεντέλης, οι εξαγγελίες και οι δεσμεύσεις δεν αποτελούν εχέγγυο για την αποκατάσταση των δασών.
Αν δείτε προσεκτικά το διάγραμμα θα δείτε ότι από το 1967 μέχρι το 1974 δεν είχαμε σχεδόν καθόλου φωτιές. Γιατί άραγε; Δεν είχαμε πολλά μποφόρ την περίοδο αυτή; Όσο για την Δασοπυρόσβεση διαβάστε:
Σε λάθος κατεύθυνση η Δασοπυρόσβεση
Δρ. Ελευθέριος Σταματόπουλος
Δασολόγος – Περιβαλλοντολόγος-Μελετητής
Ειδικευμένος στην Διαχείριση Οικοσυστημάτων
Μέλος της αντιπροσωπίας του ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ
Οι άξονες που αφορούν την προστασία των δασών είναι μάλλον επιγραμματικές και σε πολλά σημεία γενικόλογες.
Ιδίως αυτές που αφορούν την Δασοπυρόσβεση είναι και σε λάθος κατεύθυνση. Το θέμα δεν είναι να ενισχύσουμε την Πυροσβεστική στην κατάσβεση των Δασών.
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Σήμερα στην πατρίδα μας και στον κόσμο ολόκληρο είμαστε μάρτυρες μιας πολύμορφης κρίσης. Η κρίση διατρέχει τις αξίες, τις ιδεολογίες, τις λογικές σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης και βέβαια και την χώρα μας.
Μία από τις πιο σημαντικές κρίσεις είναι αυτή που στις μέρες μας περιγράφουμε με τις λέξεις «Οικολογική κρίση».
Αν και δεν είναι εμφανές ακόμα, στην ουσία η κρίση αυτή είναι του ίδιου του συστήματος. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μιαν δομική αδυναμία του συστήματος και είναι αδύνατον να ενσωματωθεί από αυτό.
Στην γεωργία για παράδειγμα και κυρίως την δασοπονία δεν είναι δυνατόν να παρέμβουμε και να εντατικοποιήσουμε τις παραγωγικές διαδικασίες με ανεξέλεγκτους ρυθμούς. Όσες προσπάθειες έγιναν στο παρελθόν εντατικοποίησης της γεωργίας οδήγησε σε σοβαρές κρίσεις ρύπανσης του εδάφους και των υδροφόρων οριζόντων, καταστροφή της πανίδας του εδάφους που ουσιαστικά τα καθιστά στείρα, κατασπατάλησης των υδατικών πόρων και φυσικά σε υποβάθμιση των παραγόμενων προϊόντων.
Πρέπει να παρατηρήσουμε ότι όσο πιο πολλά κεφάλαια επενδύουμε για να εντατικοποιήσουμε τις βιολογικές διαδικασίες τόσο πιο γρήγορα οδηγούμαστε στην καταστροφή άλλων μορφών κεφαλαίων (όπως για παράδειγμα του εδαφικού κεφαλαίου).
Οι εντατικοποιήσεις στην βιομηχανία και στην δασοπονία οδήγησαν συνδυασμένα σε τρομακτικές συνέπειες στην αλλαγή του κλίματος που εξελίσσεται με πολύ μεγαλύτερους ρυθμούς από ότι υπολογίζαμε την δεκαετία του 1990 και σε τρομακτικές καταστροφές.
Δεν είναι υπερβολή λοιπόν να πούμε ότι μια νέα περιβαλλοντική και οικολογική πολιτική είναι αποκλειστικά υπόθεση τροποποίησης των μέχρι σήμερα λογικών ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ.
Πρέπει να παρατηρήσουμε ότι το θέμα αυτό αφορά πια όλα τα έθνη και δεν περιορίζεται πια σε ταξικά μόνο πλαίσια αλλά επεκτείνεται σε διεθνικά και διαταξικά πλαίσια, με την έννοια ότι διαπερνά τα Έθνη και τις τάξεις.
Είναι λοιπόν ανάγκη το πολιτικό μας σύστημα να αναδείξει τις αδυναμίες αυτές του συστήματος διαμορφώνοντας μιαν συνολική και καλά θεμελιωμένη πολιτική «ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ» και μέσα από αυτήν να ενώσει τις Εθνικές κοινωνικές δυνάμεις σε Εθνικό Επίπεδο και ταυτόχρονα (παράλληλα) να διαμορφώσει σε Διεθνές επίπεδο ένα παρόμοιο κοινωνικό κίνημα με ανάλογα χαρακτηριστικά.
2. Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΧΩΡΑ ΜΑΣ
Μετά τις περσινές πυρκαγιές της Χώρας που μέχρι σήμερα έκαψαν άνω των 3.000.000 στρεμμάτων δασικών εκτάσεων, αλλά και εκείνων του 2000 που κατέκαυσαν 2.150.000 στρέμματα δασών και δασικών εκτάσεων ο μέχρι σήμερα απολογισμός είναι πραγματικά εφιαλτικός και αγγίζει τα όρια της Εθνικής κρίσης.
Η καταστροφή της Ζαχάρως Ηλείας με τις τραγικές συνέπειες σε ανθρώπινες ζωές, του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας, του μέρους του Εθνικού Δρυμού Βάλιας Κάλντας το 2000, του Μαινάλου το 2000, της Χαλκιδικής το 2006, η εφιαλτική ανεπανάληπτη και ουσιαστικά δύσκολα αντιστρέψιμη σχεδόν ολόκληρου του Ορεινού δασικού συμπλέγματος του Γράμμου και του Ταϋγέτου (πρόκειται για την μεγαλύτερη οικολογική καταστροφή που δοκιμάσαμε σε όλη την σύγχρονη ιστορία του Κράτους μας), του Πάρνωνα, του Νότιου Πήλιου, της περιοχής Αιγίου, της Νότιας Εύβοιας επίσης με νεκρούς, της Λακωνίας και το κάψιμο για δεύτερη φορά μέσα σε 8 χρόνια του Ορεινού όγκου της Πεντέλης, δείχνουν ανάγλυφα την πραγματικότητα.
Είναι λοιπόν ανάγκη να γίνει μια συνολική συζήτηση πριν από όλα Πολιτική, αλλά και τεχνική για το θέμα της προστασίας του περιβάλλοντος και των δασών. Μάλιστα η συζήτηση αυτή πρέπει να είναι διακομματική και κατά την γνώμη μας μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία
Νομίζουμε ότι το ΠΑΣΟΚ μπορεί και πρέπει να είναι πρωτοπόρο στις προτάσεις προστασίας του Περιβάλλοντος. Η καθυστέρηση δημοσιοποίησης μιας τέτοιας πολιτικής είναι όλο και πιο πολύ ζημιογόνα για το κίνημα.
Σήμερα η Χώρα μας διαθέτει σχεδόν όλη την απαραίτητη Νομική θωράκιση για να κάνει μια συνολική πολιτική προστασίας περιβάλλοντος. Όμως παρατηρούνται δεκάδες περιπτώσεις επικαλυπτόμενων αρμοδιοτήτων από διάφορες υπηρεσίες είτε κρατικές είτε της τοπικής αυτοδιοίκησης και περιπτώσεις πολυνομίας που ουσιαστικά ακυρώνουν την νομική θωράκιση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό της Αγροφυλακής η οποία πληροφορηθήκαμε ότι τυπικά ασκεί ουσιαστικά τα καθήκοντα της Δασοφυλακής. Έτσι στον ίδιο χώρο θα ασκούν φύλαξη η Αγροφυλακή, η Δασοφυλακή και η Ομοσπονδιακή Θηροφυλακή. Δηλαδή τρεις υπηρεσίες από τρεις διαφορετικούς φορείς, δύο Κρατικούς και έναν ιδιωτικό, που δεν προβλέπεται ο τρόπος συνεργασίας τους και που έχουν οδηγηθεί ήδη, στην απαξίωσή τους χωρίς ουσιαστικό έργο και με παράξενα μεγάλο συνολικό κόστος.
3. Η ΔΑΣΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ Η ΔΑΣΟΠΥΡΟΣΒΕΣΗ
Η Χώρα μας διαθέτει στον χώρο της Δασοπυρόσβεσης ήδη από το 2000 όλον τον απαραίτητο εξοπλισμό με ελάχιστες ίσως ανάγκες συμπλήρωσης.
Για παράδειγμα για την Δασοπυρόσβεση διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο εναέριων μέσων της Ευρώπης και τηρουμένων των αναλογιών και ολόκληρου του Κόσμου, που πολυχρησιμοποιούνται χωρίς να είναι πάντα αναγκαίο, με τεράστιο οικονομικό κόστος (Ένα εναέριο μέσο Δασοπυρόσβεσης κοστίζει για μία μόνο ώρα επιχείρησης ανάλογα με τον τύπο 9.000-17.000 ΕΥΡΩ). Έχει περίπου 1.700 πυροσβεστικά οχήματα και πολύ μεγάλο μηχανισμό κατάσβεσης.
Υπολογίζουμε ότι τα έξοδά μας για μία μόνο αντιπυρική περίοδο από το 1998 ξεπερνούν κατά μέσο όρο, τα 300-400 εκατομμύρια ΕΥΡΩ, γεγονός που καθιστά στην συνέχεια τα κονδύλια της πρόληψης για την προστασία των δασών δυσεύρετα.
Παρ’ όλα αυτά και μετά την αλλαγή του συστήματος δασοπυρόσβεσης το 1998, θρηνούμε 10 νεκρούς κάθε χρόνο, οι μέσοι όροι καμένων δασών και δασικών εκτάσεων έχουν υπερ-τετραπλασιαστεί (!!!) ενώ παράλληλα μετράμε εκατομμύρια στρέμματα καμένες γεωργικές εκτάσεις και χιλιάδες σπίτια. (Αναλυτικά στοιχεία παραθέτουμε στο Παράρτημα).
Ενώ είναι στην διάθεσή μας 60.000 εθελοντές Δασοπυροσβέστες περίπου 650 πυροφυλάκια υπολειτουργούν ή δεν λειτουργούν καθόλου, ενώ οι Δασικοί Συνεταιρισμοί υλοτόμων που κατά το παρελθόν ήσαν πολύ χρήσιμοι δεν έχουν ενταχθεί σε κανένα σύστημα και η Τοπική Αυτοδιοίκηση προσπαθεί αλλά δεν μπορεί να ενεργήσει μια και απουσιάζει μια συνολική Εθνική πολιτική για το θέμα.
Ταυτόχρονα παρατηρούμε ότι έχουν δημιουργηθεί στεγανά στην ίδια την Πυροσβεστική Υπηρεσία με ψευδή ή τουλάχιστον περίεργα πορίσματα (όπως αυτό της Πάρνηθας) και ανεπίτρεπτες τροποποίησης των στατιστικών στοιχείων που πολλαπλασιάζουν τα περιστατικά πυρκαγιών καταγράφοντας τις αναζωπυρώσεις παλιών Πυρκαγιών ως νέες και διαιρούν τα καμένα στρέμματα. Τα στεγανά αυτά είναι με τα σημερινά δεδομένα αδύνατον να ελεγχθούν ακόμα και από την Δικαιοσύνη.
Την ίδια στιγμή σχεδόν πάντα τις ώρες της πυρκαγιάς δημιουργούνται συνθήκες πανικού και παρατηρούνται φαινόμενα απερίγραπτης ασυνεννοησίας.
Το πρωτόγνωρο χαρακτηριστικό είναι ότι σήμερα καίγονται ολόκληρα πολύτιμα δασικά συμπλέγματα ακόμα και σε δροσερές περιοχές που καίγονται πάρα πολύ δύσκολα και δεν είχαμε συνηθίσει την απώλεια τόσο μεγάλων Δασικών εκτάσεων.
Οι πυρκαγιές τροφοδοτούνται στους δασικούς ορεινούς όγκους που έχουν αφεθεί κυριολεκτικά στην τύχη τους και βέβαια φτάνουν στα χωριά και στις πόλεις ενισχυμένες οπότε είναι και δύσκολο να σβηστούν.
Κατά την γνώμη μας οι εξελίξεις στην αλλαγή του κλίματος είναι πολύ πιο γοργές από ότι περιμέναμε και μας έχουν υπερκεράσει ως προς τους ρυθμούς εξέλιξης. Επομένως και το σύστημα Δασοπυρόσβεσης που δημιουργήθηκε από το 1998 αποδεδειγμένα δεν επαρκεί πια και πρέπει να αναπροσαρμοστεί.
4. ΠΕΝΤΕ ΑΠΛΕΣ ΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
Χρειάζονται 5 απλές συνδυασμένες κινήσεις με ελάχιστο και βραχυπρόθεσμο οικονομικό κόστος αλλά πολύ μεγάλα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα πολλαπλά κέρδη και τεράστιο πολιτικό όφελος.
Η κοινωνία είναι έτοιμη να δεχθεί τις κινήσεις αυτές εφόσον θα είναι σταθερές, συνδυασμένες και σχετικά γρήγορες.
4.1. Δημιουργία του Υπουργείου περιβάλλοντος. Το θέμα έχει πολλές διαστάσεις. Θα μείνουμε μόνο σε δύο.
α. Είναι εύκολο να γίνει από την γενική Διεύθυνση Περιβαλλοντικού σχεδιασμού του ΥΠΕΧΩΔΕ και την Δασική Υπηρεσία χωρίς ουσιαστικά οικονομική επιβάρυνση και με την εξασφάλιση της περιφερειακής οργάνωσης σε όλη την Χώρα.
β. Θα μπει τάξη στην πολυνομία στα θέματα αυτά και θα ενοιοποιηθούν οι διαδικασίες έγκρισης διάφορων δράσεων. Σήμερα εκατοντάδες έργα που αφορούν Ήπιες μορφές ενέργειας, πολεοδομικού σχεδιασμού, προστασίας Δασών, έργων σε δάση και Δασικές εκτάσεις κλπ χρονίζουν και πολλές φορές ακυρώνονται (μαζί με τις επενδύσεις) εξ αιτίας των πολύπλοκων γραφειοκρατικών διαδικασιών και των πολυδαίδαλων εγκρίσεων.
4.2. Η δημιουργία του Ενιαίου Φορέα δασοπροστασίας.
Η Πυροπροστασία είναι μέρος της Δασοπροστασίας και συνολικά η Δασοπροστασία είναι μέρος της Διαχείρισης δασών. Επομένως η αντιμετώπιση μιας δασικής πυρκαγιάς δεν είναι μια απλή υπόθεση πυρκαγιάς ρουτίνας.
Είναι υπόθεση Διαχείρισης Δασών και δεν μπορεί να την διαχειριστεί μόνο το τεχνικό προσωπικό της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας .
Ο Ενιαίος φορέας θα είναι ένστολο και (υπό προϋποθέσεις) ένοπλο σώμα.
Ο Φορέας θα έχει τις εξής αρμοδιότητες:
1. Τον χειμώνα θα προετοιμάζει τα δάση μέσω υλοτομικών και άλλων προγραμματισμένων παρεμβάσεων στη βάση ενός Διαχειριστικού σχεδίου δασοπροστασίας έτσι ώστε να είναι δύσκολο να καούν
2. Το καλοκαίρι θα παρεμβαίνει κατασταλτικά στην πρώτη πλήξη της πυρκαγιάς.
Για να γίνει αυτό θα χρησιμοποιεί ευέλικτα οχήματα και σε περίπτωση προβλήματος θα παρεμβαίνουν τα εναέρια μέσα και η Πυροσβεστική Υπηρεσία η οποία ασφαλώς και θα εξακολουθήσει να αποτελεί τον κορμό της πυρόσβεσης.
3. Ο Φορέας θα επαναλειτουργήσει τα πυροφυλάκια,
4. Θα οργανώσει τους Εθελοντές και τους Δασικούς Συνεταιρισμούς,
5. Στον φορέα μπορεί να ενταχθεί και η Αγροφυλακή με την ενσωμάτωσή της στην Δασοφυλακή που τις ίδιες αρμοδιότητες.
Ο Ενιαίος Φορέας δασοπροστασίας έχει ανάγκη στελέχωσης 3000 περίπου ανδρών και γυναικών, (σήμερα 4000 περίπου άτομα είναι μόνο οι εποχιακοί δασοπυροσβέστες), θα λειτουργεί «δίπλα» ή μέσα στην Δασική Υπηρεσία και επομένως έχουμε εξασφαλισμένη χωρίς επιπλέον έξοδα και την περιφερειακή του οργάνωση.
Ο Ενιαίος Φορέας δασοπροστασίας θα έχει την ευθύνη της πρώτης πλήξης μιας δασικής πυρκαγιάς και την ευθύνη των επιχειρήσεων μόνο στον δασικό χώρο.
Φυσικά ο συνολικός συντονισμός των επιχειρήσεων θα εξακολουθήσει να ανήκει στην Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας που παρά τα φετινά κωμικοτραγικά περιστατικά είναι ένας επιτυχημένος θεσμός και πρέπει να ενισχυθεί.
Ο προτεινόμενος Ενιαίος Φορέας Δασοπροστασίας λειτουργεί με παραλλαγές σε όλες τις μεσογειακές Ευρωπαϊκές χώρες.
Στην Ιταλία και Πορτογαλία υπάρχουν ήδη τα ειδικά ένστολα σώματα. Στην Ιταλία είναι το Guarda forestale και στην Πορτογαλία το Corpo forestal στην Ισπανία το Servicio de prevencion y extintion de incentios forestales ενώ η Γαλλία από καιρό έχει παρόμοιο με την Ισπανία σύστημα.
Κανείς δεν μπορεί να υποστηρίξει βέβαια ότι με την νέα οργάνωση δεν θα έχουμε στο μέλλον Δασικές πυρκαγιές. Θα μετριάσουμε όμως τις συνέπειες όπως το έχουν κάνει οι παραπάνω Ευρωπαϊκές Χώρες που έχουν παρόμοια Μεσογειακά Οικοσυστήματα.
4.3. Ολοκλήρωση του δασολόγιου στα πλαίσια του Εθνικού κτηματολόγιου. Το θέμα αυτό όσο σύνθετο είναι άλλο τόσο απλό μπορεί να γίνει. Το σίγουρο είναι ότι οι Δασικοί χάρτες θα μας προσφέρουν μια σαφή γνώση το που είναι το Δάσος που πρέπει να προστατεύσουμε, που είναι οι εκτάσεις που θα μπορούσαμε να πολεοδομήσουμε, που είναι οι ιδιωτικές εκτάσεις, που οι Δημόσιες κλπ.
Δυστυχώς η κατάρτιση των δασικών χαρτών στα πλαίσια του Εθνικού Κτηματολογίου που είχε αρχίσει από το ΠΑΣΟΚ το 1996 προβλέπεται να συνεχιστούν αλλά με αργούς ρυθμούς.
4.4. Ξεμπλοκάρισμα της Δασικής Νομοθεσίας. Το 2003 το ΠΑΣΟΚ εισηγήθηκε και η Βουλή ψήφισε τον νόμο 3208/2003, τον Νόμο προστασίας των δασών. Ο Νόμος αυτός είναι ισορροπημένος, λύνει σχεδόν όλα τα προβλήματα του Δασικού μας προβλήματος χωρίς να χρειάζεται αλλαγή άρθρων του συντάγματος.
Ενώ ο Νόμος εκκρεμεί ως προς την συνταγματικότητά του στο Συμβούλιο της Επικρατείας εδώ και 4 χρόνια είναι ταυτόχρονα σε ισχύ και εφαρμόζεται όσο αφορά τις Νομικές διαδικασίες χαρακτηρισμού που αφορούν τα Δάση και τις Δασικές εκτάσεις. Παρατηρείται όμως ένα είδος “απροθυμίας” εφαρμογής του από τις Δασικές Υπηρεσίες που ωστόσο είχαν συμφωνήσει κατά τον δημόσιο διάλογο της ψήφισής του.
Το παράδοξο είναι ότι ο Νόμος μένει καρφωμένος στο ΣτΕ με ευθύνη βασικά όσων προσέφυγαν σε αυτό.
4.5. Αναδιοργάνωση της Δασικής Υπηρεσίας. Το θέμα αυτό είναι επίσης δύσκολο. Στην Υπηρεσία έχουν δημιουργηθεί πράγματι σε μερικές Διευθύνσεις Δασών στεγανά.
Σε χιλιάδες περιπτώσεις γίνονται «χαρακτηρισμοί» εκτάσεων που ήσαν πάντα γεωργικές, ως Δασικές, που σκοπό έχουν ουσιαστικά τον εκβιασμό και την ταλαιπωρία των ιδιοκτητών. Παράλληλα γίνονται και αποχαρακτηρισμοί εκτάσεων που κατά παράδοση και από πολλά χρόνια ήσαν Δασικές για λόγους και διαδικασίες που το Πανελλήνιο γνωρίζει.
Κυρίως οι δασοφύλακες ενεργούν ανεξέλεγκτα με πολύ δυσάρεστες συνέπειες για όλους.
Η αναδιοργάνωσή της Δασικής Υπηρεσίας μπορεί να γίνει με απλές κινήσεις που θα απλουστευθούν ακόμα περισσότερο μέσω της ένταξής της στο Υπουργείο Περιβάλλοντος.
5. ΑΛΛΑ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝΤΑ ΑΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
Τα πέντε αυτά μέτρα θα μπορούσαν να συνδυαστούν με άλλα μέτρα που είναι σχετικά εύκολα στην εφαρμογή τους, χωρίς ουσιαστικό κόστος και το κυριότερο φέρνουν τον απλό πολίτη στο προσκήνιο.
Για παράδειγμα είναι πια γνωστό σε όλους ότι οι «πράσινες ταράτσες» θα μπορούσαν να προσφέρουν στις μεγάλες πόλεις μας πολύ σημαντική μείωση της ακτινοβολίας του αέρα. Η μείωση της ακτινοβολίας σημαίνει και μείωση της θερμοκρασίας του αέρα της πόλης και επομένως μείωση της λειτουργίας κλιματιστικών και συνολική μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας άρα και μείωση των Εθνικών επενδύσεων για ηλεκτρική ενέργεια κλπ.
Μάλιστα οι φυτεύσεις μπορούν να γίνουν σε απλό θρεπτικό ζελέ και φύτευση απλά αγρωστωδών.
Μια τέτοια απλή φύτευση δεν προσθέτει βάρος στην ταράτσα και είναι πολύ φτηνή. Θα μπορούσε λοιπόν να εφαρμοστεί ένα μέτρο κάποιας φορολογικής απαλλαγής σε όλους τους ενοίκους του οικήματος που θα πραγματοποιήσει την φύτευση
Εντατικοποίηση της περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Είναι προφανές ότι η εκπαίδευση αυτή πρέπει να εντατικοποιηθούν. Έχει παρατηρηθεί όμως ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα υστερεί κατά πολύ σε σχέση με τους ιδιωτικούς Φορείς, τον Βοτανικό Κήπο Ι και Α Διομήδους, τα μουσεία Φυσικής Ιστορίας κλπ.
Επειδή οικονομικά είναι δυσβάστακτο να ενισχύσουμε τους φορείς αυτούς θα μπορούσαμε να τους αφήσουμε στην χρηματοδότηση ιδιωτικών πόρων.
Ο Χορηγός μιας τέτοιας δράσης θα έπρεπε να τυγχάνει μιας φορολογικής απαλλαγής για το ποσό που προσφέρει ή για το διπλάσιο του ποσού που προσφέρει.
Εν πάση περιπτώσει υπάρχουν δεκάδες παρόμοια μέτρα τα οποία θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στο πλαίσιο μιας συνολικής πολιτικής και μετά από διεξοδική συζήτηση.
6. ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΑΣΙΚΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
Όπως είναι γνωστό το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα είναι παλιό και πολύπλοκο. Από το 1998 πέρασε με νόμο η καταστολή των δασικών πυρκαγιών από την αρμοδιότητα της Δασικής Υπηρεσίας στην Πυροσβεστική Υπηρεσία.
Οι πρόσφατες όμως και συνεχιζόμενες καταστροφικές πυρκαγιές πολύ μεγάλων εκτάσεων μας υποχρεώνουν να αρχίσουμε έναν δημόσιο διάλογο για τα σύγχρονα αίτια των δασικών πυρκαγιών και την αντιμετώπισή τους.
Είναι χαρακτηριστικό ότι σε εννέα μόνο χρόνια:
α. Κάηκαν 91 άνθρωποι, εκ των οποίων οι 21 ήταν από το προσωπικό κατάσβεσης γεγονός που είναι ΠΡΩΤΟΦΑΝΕΣ!!!.
β. Κάηκαν περίπου 8.600.000 στρέμματα δασών, δασικών εκτάσεων και καλλιεργειών. Μέσα σε εννέα μόνο χρόνια έγιναν καταστροφές που αν διατηρούσαμε το παλιό σύστημα θα συνέβαιναν σε 25-50 χρόνια.
γ. Κάηκαν 26 πυροσβεστικά οχήματα και πάνω από 4.000 σπίτια.
δ. Και βέβαια πρέπει να σημειώσουμε ότι παρά το ότι το σύστημα κατάσβεσης απεδείχθη αναποτελεσματικό είναι και πολυδάπανο μια και κάθε χρόνο η αντιπυρική προστασία κοστίζει περίπου 300-400 εκατομμύρια ΕΥΡΩ ενώ με το παλιό και αποδεδειγμένα πιο αποτελεσματικό σύστημα η χώρα ξόδευε 23-27 εκατομμύρια ΕΥΡΩ για κάθε χρόνο. Με άλλα λόγια ενώ το σύστημα κατάσβεσης έγινε 3-6 φορές αναποτελεσματικότερο… έγινε και ΕΙΚΟΣΙ φορές ακριβότερο.
Έτσι είναι αναγκαία πριν από όλα μια συνοπτική αναφορά στην κατάσταση που επικρατεί σήμερα στον Τομέα Προστασίας των Δασών και του Φυσικού Χερσαίου Περιβάλλοντος στη χώρα μας.
6. α. Τα Δασικά οικοσυστήματα της Ελλάδας
6.α.1. Η δασική βλάστηση της Ελλάδας σήμερα έχει ως εξής:
ΕΙΔΟΣ ΔΑΣΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ χιλ. Στρέμματα Ποσοστά (σε σχέση με το εμβαδόν ολόκληρης της χώρας)
1. ΔΑΣΗ 33.592 25,46%
2. ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ 31.539 23,90%
3. ΧΟΡΤΟΛΙΒΑΔΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ 16.088 12,19%
ΣΥΝΟΛΟ 81.219 61,55%
Με βάση τον παραπάνω πίνακα παρατηρούμε ότι το 61,55 % της χώρας αποτελείται από δασικά οικοσυστήματα.
Διάγραμμα 1. Το είδος των δασικών εκτάσεων σε σχέση με τις μη δασικές εκτάσεις
Το ποσοστό δάσωσης (σε υψηλά δάση) σήμερα στην Ελλάδα είναι 25,46% και είναι από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη. Πρέπει όμως να σημειώσουμε ότι ενώ τα υψηλά μας δάση την δεκαετία του 1970 περιοριζόντουσαν στο 18 % περίπου της Ελληνικής επικράτειας, σήμερα εξαπλώνονται στο 25,46 % της χώρας. Είναι χαρακτηριστικό, όσο και αν αυτό φαίνεται παράξενο, ότι στους ορεινούς μας όγκους όπου βρίσκονται και τα κυριότερα δασικά μας συμπλέγματα, παρατηρούμε, τα τελευταία σαράντα χρόνια, μια πολύ σημαντική και πρωτόγνωρη αναβάθμιση των δασικών οικοσυστημάτων. Το γεγονός αυτό οφείλεται βασικά στην προοδευτική εγκατάλειψη της ορεινής κυρίως υπαίθρου. Έτσι οι εκτάσεις αυτές έχουν μείνει πρακτικά αδιατάρακτες και απαλλάχθηκαν κυρίως από την διαρκή υπερβόσκηση που ήταν μόνιμη αιτία καταστροφής.
Συγκριτικά στον επόμενο πίνακα αναφέρουμε τα ποσοστά δάσωσης (με υψηλά δάση) των μεσογειακών χωρών της Ευρώπης και των ΗΠΑ :
Χώρα Ποσοστό δάσωσης (ΔΑΣΗ)
1. Ιταλία 24,20%
2. Ελλάδα 25,46%
3. Παραμεσόγειος Γαλλία 26,70%
4. Ισπανία 30,80%
5. Πορτογαλία 35,50%
6. Καναδάς 34,00%
7. Η.Π.Α. 33,00%
8. Ευρώπη κατά μέσο όρο 42,00%
Διάγραμμα 2. Το ποσοστό των δασών στις Μεσογειακές Ευρωπαϊκές Χώρες και στις ΗΠΑ
6.α.2. Στην Ελλάδα υπολογίζουμε ακόμα ότι έχουμε 57 περίπου εκατομμύρια στρέμματα (ποσοστό 42,9% της συνολικής της επιφάνειας) υποβαθμισμένων δασικών οικοσυστημάτων. Τα εδάφη στα δασικά αυτά οικοσυστήματα έχουν ολικά ή μερικά χάσει την παραγωγική τους ικανότητα εξαιτίας της διαρκούς αλλαγής στην χρήση τους (για λόγους ιστορικούς), των πυρκαγιών, της υπερβόσκησης, της υπερεκμετάλλευσης, των παράνομων εκχερσώσεων και της επιφανειακής διάβρωσης που ακολούθησε την καταστροφή της βλάστησης και φυσικά σε μερικές περιοχές της Χώρας και της άναρχης και ασύδοτης δόμησης.
Αυτά τα δασικά οικοσυστήματα κατά κανόνα, λόγο του είδους της βλάστησης που διαθέτουν, είναι και τα πιο εύφλεκτα οικοσυστήματά μας.
6.α.3. Φαίνεται ότι δεν έχει κατανοηθεί η σημασία του δάσους για την επιβίωσή μας. Έτσι ίσως είναι αναγκαίο να ξαναγράψουμε ότι το δάσος μας προσφέρει: παραγωγή οξυγόνου και μάλιστα μέσω της φωτοσύνθεσης καθαρίζει το διοξείδιο του άνθρακα της ατμόσφαιρας, δημιουργεί αντιστάσεις στο φαινόμενο του θερμοκηπίου και συμβάλλει αποφασιστικά στην απορρύπανση της ατμόσφαιρας, προστατεύει τα εδάφη αφού το δάσος με το ριζικό του σύστημα «κρατά» τα εδάφη στους ορεινούς όγκους και μας προσφέρει καθαρά νερά.
Προσφέρει ακόμα οικονομική απόδοση μιας μεγάλης σειράς προϊόντων που έχουν ως βάση το ξύλο, αντιχειμαρρική προστασία, οικονομία νερού, κλιματικές επιδράσεις, ψυχοσωματικές και πνευματικές επιδράσεις κ.λπ.
Και όλα αυτά χωρίς καμία ή σχεδόν καμιά ανταποδοτική απαίτηση.
Πρέπει μόνο να φροντίσουμε την εξασφάλιση της πρώτης δασοκομικής αρχής: την ύπαρξη του δάσους ως δάσους. Μόνον αυτό φτάνει για να εξασφαλίσουμε για πάντα τα προϊόντα ή καλύτερα την αειφορία των παραπάνω αναφερόμενων (με την ευρεία έννοια) καρπώσεων.
6.α.4. Παρά το ότι είναι πολύ δύσκολο να γίνει οικονομική αποτίμηση για το τι κοστίζει ένα δάσος, ενδεικτικά μόνο αναφέρουμε ότι η συνολική χρηματική αξία του δασικού οικοσυστήματος, σύμφωνα με την παραδεκτή από το υπουργείο Γεωργίας μεθοδολογία που αναπτύχθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και μεταφέρθηκε στα δικά μας οικονομικά δεδομένα, κυμαίνεται (σε τιμές 1997) από 120.000 δρχ. / στρ. για τα οικοσυστήματα φρύγανων και χόρτων έως 1.500.000 δρχ. / στρ. για τα ανώτερα οικοσυστήματα (κωνοφόρων κ.λπ.).
Είναι βέβαιο ότι αυτοί οι υπολογισμοί έχουν διαφορετική σημασία σε κάθε περιοχή της γης, ανάλογα με τη σπανιότητα του δάσους και ανάλογα με τις κλιματολογικές και άλλες συνθήκες που επικρατούν. Για τη χώρα μας που παρουσιάζει μια έλλειψη δασών κυρίως στα αστικά της κέντρα και τα οικονομικά πλαίσια κυρίως στους ορεινούς όγκους είναι πολύ περιορισμένα, η αξία των δασών είναι πολύ μεγαλύτερη.
Ακόμα πρέπει να διευκρινισθεί ότι τα παραπάνω χρηματικά μεγέθη δεν περιλαμβάνουν μη δασικού χαρακτήρα αξίες, όπως οικοπεδική, τουριστική, βιομηχανική χρήση, κ.λπ. Από αυτές και μόνο τις χρήσεις, οι παραλιακές και μόνο δασικές ζώνες εκτιμάται ότι αξίζουν περίπου 40 τρισεκατομμύρια δρχ.
6.α.5. Υπεύθυνος και μοναδικός φορέας για την Προστασία και Ανάπτυξη των Δασών και των Φυσικών Χερσαίων Οικοσυστημάτων και του αντίστοιχου Φυσικού Περιβάλλοντος γενικότερα είναι μέχρι σήμερα η Δασική Υπηρεσία. Το παράδοξo είναι ότι ενώ την Γενική Εθνική Πολιτική για τα δάση και την Προστασία του Φυσικού Περιβάλλοντος χάρασε μέχρι το 1998 η Γενική Διεύθυνση Γραμματεία Δασών και Φυσικού Περιβάλλοντος και υποβαθμίστηκε σήμερα σε Γενική Δ/νση δασών και Φυσικού περιβάλλοντος που ανήκε/ει στο Υπουργείο Γεωργίας, περιφερειακά και από το 1998 οι Περιφερειακές Διευθύνσεις Δασών (επίπεδο διαμερισμάτων της χώρας Περιφέρειες), οι Διευθύνσεις Δασών στο επίπεδο των Νομών και τα Δασαρχεία (ένα ή περισσότερα μέσα σε κάθε νομό) δεν ανήκουν στο Υπουργείο Γεωργίας, αλλά… στο Υπουργείο Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης… με αποτέλεσμα να έχει δημιουργηθεί μία χωρίς προηγούμενο γραφειοκρατική ακαταστασία και ένα μπέρδεμα αρμοδιοτήτων και κυρίως ένα τεράστιο κενό συγκροτημένης Δασικής Πολιτικής.
Όμως στην πραγματικότητα επιχειρείται ουσιαστικά η παράκαμψη της δασικής νομοθεσίας με την θέσπιση πιο ήπιων Νομοθετημάτων προστασίας και η προοδευτική παράλυση του μηχανισμού προστασίας (της δασικής Υπηρεσίας) που θα έχει ως αποτέλεσμα την παραπέρα καταστροφή.
Η Δασική Υπηρεσία επιτηρεί και τα μη δημόσια δάση, τα οποία διαχειρίζονται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και την ίδια νομοθεσία με τα δημόσια.
Με την περιφερειακή και αποκεντρωμένη οργάνωσή της αποτελούσε και αποτελεί ακόμα και σήμερα πρακτικά τον μόνο αποτελεσματικό Δημόσιο Οργανισμό προστασίας περιβάλλοντος.
6.α.6. Τα ειδικότερα αντικείμενα της Δασικής Υπηρεσίας συνοπτικά είναι ο Σχεδιασμός, Προγραμματισμός, Μελέτη, Επίβλεψη και Εκτέλεση όλων των έργων και εργασιών που σκοπό έχουν την προστασία του περιβάλλοντος.
Δηλαδή :
- Ανάπτυξη των Δασικών Οικοσυστημάτων και Διαχείριση των Δασικών και άλλων Φυσικών Πόρων με δραστηριότητες τη Διαχείριση και Εκμετάλλευση των δασών, την Οικολογική Αναβάθμισή τους και την κοινωνική και οικονομική στήριξη και Ανάπτυξη του υπαίθρου (Έργα υποδομής, απασχόληση δασικών συνεταιρισμών και δασεργατών κ.λπ.). Η προστασία χλωρίδας – πανίδας (οικοσυστήματα) και φυσικού περιβάλλοντος με δραστηριότητες στα Εθνικά Πάρκα και Δρυμούς, στα Δάση Αναψυχής και Διατηρητέα Μνημεία της Φύσης, στη διατήρηση της Άγριας Ζωής, στην Προστασία των Εδαφών, των Υγροβιοτόπων, των Ρεόντων Υδάτων και Χερσαίων Υδατοσυλλογών και στη συντήρηση της Ατμόσφαιρας.
- Μελέτη και εκτέλεση – εφαρμογή όλων των απαραίτητων έργων – εργασιών – προγραμμάτων στα δασικά οικοσυστήματα με δραστηριότητες τα δασικά φυτώρια, τις αναδασώσεις, τις μεταφορικές εγκαταστάσεις και τη δασική οδοποιία, τους χείμαρρους, τους δασικούς βοσκότοπους, τη θηραματοπονία και ιχθυοπονία και την υποδομή αντιπυρικών έργων.
- Προστασία Δασικών Εκτάσεων και Χρήσεων Γης, με δραστηριότητες τη νομική προστασία (εφαρμογή νομικής προστασίας και αστυνόμευσης, χαρακτηρισμοί, κτηματογράφηση, χαρτογράφηση και δασολόγιο, ταξινόμηση και χρήση γης κ.λπ.), τη βιολογική προστασία (έντομα, μύκητες κ.λπ.), την προστασία από ανόργανους κινδύνους (Ατμοσφαιρική και επίγεια ρύπανση, χιόνια, άνεμοι, ολισθήσεις – κατακρημνίσεις κ.λπ.) και τη μελέτη (και μέχρι πρόσφατα και την εφαρμογή) του αντιπυρικού σχεδιασμού των δασών και δασικού χαρακτήρα εκτάσεων.
- Επικουρικά παρέχει υπηρεσίες γενικής φύσης για την εξυπηρέτηση κυρίως της ορεινής και ημιορεινής υπαίθρου (εκχιονισμοί, διάνοιξη και συντήρηση κοινοτικών και αγροτικών δρόμων, διευθετήσεις χειμάρρων εντός οικισμών, έργα αγροτικής και κτηνοτροφικής υποστήριξης, πλημμύρες, κατάσβεση αγροτικών και αστικών πυρκαγιών κ.ά.).
Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι όλα αυτά τα αντικείμενα εργασίας αλλά και οι απαιτούμενες γνώσεις για την διεκπεραίωση τους έχουν πλήρη διαπλοκή και αλληλεξάρτηση μεταξύ τους. Οι παρεμβάσεις που γίνονται στο δάσος, σε ένα οικοσύστημα δηλαδή, δεν είναι ποτέ αυτοτελείς και αυτόνομες διαδικασίες και συνεπώς μόνο μέσα από την ολοκληρωμένη και σφαιρική προσέγγιση σε όλα τα γνωστικά θέματα, παράλληλα και ταυτόχρονα, είναι δυνατό να έχουμε επιστημονική και αποτελεσματική διαχείριση οποιουδήποτε ειδικότερα δασικού αντικειμένου.
6. β. Οι κυριότεροι κίνδυνοι των Ελληνικών δασών
6.β.1. Καταπατήσεις – εκχερσώσεις – αποψιλώσεις – μεταβολή χρήσης
Κάθε χρόνο η Δασική Υπηρεσία διαπιστώνει και βεβαιώνει πολλές τέτοιες παραβάσεις. Η διαρκής πίεση κυρίως στις περιαστικές περιοχές για την εξασφάλιση γης για την δόμηση δεύτερης κατοικίας μέσα από ένα πολυδαίδαλο και διαρκώς τροποποιούμενο νομικό καθεστώς γης δημιούργησε ολόκληρες πόλεις ημιπαράνομα χτισμένες χωρίς ελπίδα (με τα σημερινά δεδομένα) επίλυσης του προβλήματος. Είναι προφανές ότι οι πιέσεις αυτές είναι και η πρώτη αιτία των δασικών πυρκαγιών.
6.β.2. Παράνομη υλοτομία, παράνομη θήρα, παράνομη βοσκή
Οι παραβάσεις αυτές συντελούν καθοριστικά στην υποβάθμιση των βιοτόπων και των δασικών οικοσυστημάτων και ειδικότερα η βοσκή, με την εντατική της μορφή και την ανεξέλεγκτη χρήση των φυσικών πόρων (υπερβόσκηση), όπως σήμερα έχει πρακτικά καθιερωθεί. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει ειλημμένη απόφαση της πολιτείας για εφαρμογή των συστημάτων διαχείρισης λιβαδιών, όπως προβλέπονται από τις σχετικές μελέτες δασικών βοσκοτόπων της Δασικής Υπηρεσίας δημιουργεί εκτεταμένες βλάβες τόσο στην ίδια την ποιότητα και ποσότητα της βοσκήσιμης ύλης, όσο και στον οικολογικό προστατευτικό και υδρονομικό ρόλο της βλάστησης.
6.γ. Οι δασικές Πυρκαγιές
Συνοπτικά στατιστικά στοιχεία δασικών πυρκαγιών Ελλάδας
Περίοδος/Πενταετία ή ανά έτος Αριθμός Καμένη Έκταση
Στρέμματα Μέσος Όρος
Στρέμματα / πυρκαγιά
1955 – 59 3410 540.860 159
1960 – 64 4224 581.690 138
1965 – 69 3641 595.260 163
1970 – 74 2648 687.320 260
1975 – 79 3850 1.132.870 294
1980 – 84 5434 1.901.350 350
1985 – 88 6338 2.862.535 475
1989 584 423.635 330
1990 636 385.934 292
1991 250 235.737 251
1992 928 663.463 325
1993 1085 540.492 225
1994 761 579.081 328
1995 549 272.026 189
1996 547 253.101 168
1997 1008 354.880 173
Μέσος όρος καμένων δασών/δασ. εκτάσεων ανά έτος
286 χιλ. στρέμματα
1998 1842 1.016.545 552
1999 944 190.000
2000 2.150.000
2001 360.000
2002 259.000
2003 286.000
2004 192.000
2005 402.000
2006 524.000
2007 3.000.000
Μέχρι 25/8/2007
Μέσος όρος καμένων δασών/δασ. εκτάσεων ανά έτος (περίοδος 1998-2007)
931.060.,55 χιλ. στρέμματα
* Από το 2000 ο αριθμός των πυρκαγιών δεν είναι αξιόπιστος οπότε και δεν αξιοποιείται
Εκείνα που πρέπει να επισημάνουμε με βάση τον παραπάνω πίνακα είναι :
1. Ο αριθμός των πυρκαγιών φαίνεται ότι έχει μια σταθερή ετήσια άνοδο.
Αν υποθέσουμε ότι η επικίνδυνα ξηρή περίοδος στην χώρα μας είναι 3 μήνες, δηλαδή (90 ημέρες τον χρόνο) τότε τα περιστατικά φωτιάς ανά ημέρα είναι περίπου 40. Βέβαια όταν η θερμοκρασία για μια μόνο ημέρα ξεπεράσει τους 40 ο C τότε τα περιστατικά από αυτανάφλεξη και μόνον των ξερών χόρτων αναμένουμε να τριπλασιαστούν. Οπότε δεν είναι παράξενο μια τροπική σχεδόν ημέρα να αντιμετωπίσουμε ακόμα και 120 περιστατικά πυρκαγιών.
2. Από το έτος 1989 που καθιερώθηκε ξεχωριστός προϋπολογισμός για την πυροπροστασία και μέχρι και το 1997, ο μέσος όρος των καμένων στρεμμάτων ανά πυρκαγιά είχε μειωθεί σημαντικά. Αυτό σημαίνει ότι ο κρατικός μηχανισμός είχε γίνει πιο αποτελεσματικός και αυτό γιατί μπόρεσε να οργανωθεί καλύτερα.
Ακόμα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι για να μπορέσουμε να εκτιμήσουμε το πόσο αποτελεσματική είναι η κατάσβεση των δασικών πυρκαγιών πρέπει να μετρήσουμε τον χρόνο πρώτης επέμβασης.
Αν η πρώτη επέμβαση είναι γρήγορη πριν η πυρκαγιά φτάσει στα ψηλότερα δένδρα του δάσους τότε και η κατάσβεση της θα είναι και πιο εύκολη. Αντίθετα αν αργήσουμε στην πρώτη παρέμβαση τότε το πιο πιθανό είναι να είναι αδύνατη η παρέμβαση με επίγειες δυνάμεις.
3. Μόνο σε εννέα χρόνια (από το 1998 που ανέλαβε η Πυροσβεστική Υπηρεσία την κατάσβεση των πυρκαγιών) κάηκαν τόσα δάση όσα καιγόντουσαν στο παρελθόν σε 30-35 χρόνια περίπου, αυξήθηκε κατά πολύ ο χρόνος πρώτης επέμβασης και ο μέσος όρος καμένων δασών έχει ανεβεί δραματικά.
Ό λυπηρός αυτός μέσος όρος είναι δυστυχώς παγκόσμιο ρεκόρ… και μάλιστα την στιγμή που οι ετήσιες δαπάνες μας για τον σκοπό αυτό εικοσαπλασιάστηκαν !!!)
6.δ. ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ (1922 – 92)
Ως προς τα αίτια των δασικών πυρκαγιών σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία έχουμε :
Τα κυριότερα αίτια των δασικών πυρκαγιών.
Καύση αγρών (κυρίως καύση καλαμιάς) 7,60%
Καύση βοσκοτόπων 10,80%
Κακόβουλος εμπρησμός 27,00%
Εργασίες στην ύπαιθρο 2,80%
Σκουπιδότοποι 4,10%
Κεραυνός 1,20%
Τσιγάρα – σπίρτα 2,60%
Εκδρομείς – κυνηγοί 0,90%
Άλλα γνωστά αίτια 1,20%
Τυχαία (αυτανάφλεξη – σπινθήρες ΔΕΗ) 4,90%
Άτομα μειωμένης Αντίληψης 0,40%
Άγνωστα αίτια 35,40%
Από τα στοιχεία του παραπάνω πίνακα προκύπτει με σιγουριά ότι μέχρι το 1990 το 27 % των πυρκαγιών είναι κακόβουλοι εμπρησμοί. Αν δεχθούμε όμως ότι οι μισές από τις άγνωστες αιτίες ήταν εμπρησμοί τότε το 50 % περίπου συνολικών των αιτίων των δασικών πυρκαγιών ήσαν εμπρησμοί.
6.ε. ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ (1993 – 2007)
Στα τελευταία χρόνια αν και δεν έχουμε επεξεργασμένα στοιχεία τα πράγματα όσο αφορά τους κακόβουλους εμπρησμούς φαίνεται να έχουν αλλάξει προς το καλύτερο. Υπολογίζουμε ότι από το σύνολο των αιτίων μόνο το 15-20 % είναι κακόβουλοι εμπρησμοί.
Παρ’ όλα αυτά η συντριπτική πλειοψηφία των αιτίων παραμένει ανθρωπογενής.
Όσο αφορά τις δασικές πυρκαγιές που οφείλονται σε δράση μυστικών υπηρεσιών ξένων χωρών σημειώνουμε ότι αν και το αίτιο αυτό δεν αποκλείεται εντελώς (ως εικασία) για μερικές πυρκαγιές ειδικά στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου δεν θα πρέπει να είναι από τα πιο σημαντικά αίτια. Άλλωστε ποτέ δεν έχει με σιγουριά επιβεβαιωθεί.
Στο σημείο αυτό θέλουμε να παραθέσουμε ένα πολύ σημαντικό στοιχείο σε σχέση με τα αίτια των δασικών πυρκαγιών.
Τα διαθέσιμα στοιχεία των καμένων εκτάσεων σε ετήσια βάση είναι τα εξής :
Έτος Αριθμός πυρκαγιών Καμένες εκτάσεις
(Η καμένη έκταση δίνεται σε στρέμματα)
1922 - 902.058 Μικρασιατική καταστροφή
1923 186.217
1924 113.204
1925 173.242
1926 104.500
1927 175.000
1928 278.000 19-8-32 Εκλογές Κυβ. Βενιζέλου
1929 45.000
1930 102.000
1931 295.000 Πολιτικές διαμάχες
1932 256.000 Πολιτικές διαμάχες
1933 88.800 5-3-33 Εκλογές Κυβ.Τσαλδάρη
1934 210.000 Πολιτικές διαμάχες
1935 74.000 1-3-35 Κίνημα Βενιζ. Αξ/κών
1936 52.000
1937 61.367
1955 499 68.000
1956 1187 164.430
1957 460 34.400
1958 861 246.850 Εκλογές Κυβ. Καραμανλή
1959 403 27.180
1960 729 138.290
1961 1020 122.620
1962 790 88.630
1963 759 138.430
1964 926 93.720
1965 1256 255.480 Βασιλικό πραξικόπημα. Διάλυση της Ενωσης Κέντρου
1966 660 115.440
1967 526 79.910
1968 549 47.010
1969 650 97.420
1970 524 90.660
1971 538 96.850
1972 384 89.690
1973 529 147450
1974 673 262670 Πτώση δικτατορίας
1975 647 165230
1976 522 68770
1977 1049 489.630 Εκλογές Κυβ. Καραμανλή
1978 670 198.080
1979 962 211.160
1980 1158 306.900
1981 1139 803.390 Εκλογές Κυβ Παπανδρέου
1982 1010 275.370
1983 939 194.200
1984 1188 321.490
1985 1412 1.047.520 Εκλογές Κυβ. Παπανδρέου.
Ανάληψη της δασοπυρόσβεσης από την Πυροσβεστική Υπηρεσία
1986 1092 250.590 Επαναφορά της Δασοπυρόσβεσης στις Δασικές Υπηρεσίες
1987 1236 459.430 Πολιτική αστάθεια. Σκάνδαλο Κωσκωτά
1988 1896 1.105.000 Πολιτικά γεγονότα. Εκλογές
1989 584 423.635 Πολιτικά γεγονότα. Εκλογές
1990 636 385.934 Πολιτικά γεγονότα. Εκλογές
1991 250 235.737
1992 928 663.463
1993 1085 540.492 Εκλογές
1994 761 579.081
1995 549 272.026 Εκλογές
1996 547 253.101
1997 1008 354.880
1998 1842 1.016.545 Ανάληψη της δασοπυρόσβεσης από την Πυροσβεστική Υπηρεσία
1999 820 197.000
2000 2.150.000 Εκλογές
2001 360.000
2002 259.000
2003 286.000
2004 192.000 Προηγήθηκαν Εκλογές της αντιπυρικής περιόδου
– Ολυμπιακοί Αγώνες
2005 402.000
2006 524.000
2007 2.600.000 Πρόωρες Εκλογές
Όπως φαίνεται από το παραπάνω διάγραμμα η αύξηση του αριθμού των δασικών πυρκαγιών καθώς και των καμένων εκτάσεων ακολουθούν μια εναλλαγή που συμπίπτει σχεδόν πάντοτε με τις προεκλογικές περιόδους η τις χρονιές των Εθνικών συμφορών της χώρας μας.
Τα αίτια κατά την γνώμη μας είναι δύο που λειτουργούν παράλληλα αλλά το κάθε ένα με έμφαση σε δύο διακριτές ιστορικές περιόδους:
α. Μέχρι την δεκαετία του 1950 θα πρέπει το βασικό αίτιο να είναι η ανάγκη για γη ορισμένων αγροτικών κοινωνικών στρωμάτων. Οι αγρότες ελπίζοντας ότι μετά από μια Κυβερνητική αλλαγή θα τύχουν ευμενούς μεταχείρισης και θα πάρουν κάποιο κομμάτι γης από την νέα Κυβέρνηση συνήθισαν να καίνε σε περιόδους πολιτικών κρίσεων και εκλογών μεγάλες εκτάσεις Δασών.
Το αίτιο μεταλλάχθηκε μετά την δεκαετία του 1950 σε υπερβολική διόγκωση του Τριτογενή τομέα και ιδιαίτερα του τομέα των τουριστικών επιχειρήσεων. Δηλαδή η ανάγκη οικοπέδων για το χτίσιμο ξενοδοχειακών μονάδων, παραθεριστικών κέντρων και εξοχικών κατοικιών «έκαψε» τα περιαστικά και παραλιακά μας δάση. Από τις εκτάσεις αυτές «αποδόθηκε» χωρίς κανέναν σχεδιασμό ένα μεγάλο μέρος (κυρίως κατά την διάρκεια της Δικτατορίας) για οικιστική χρήση. Σήμερα οι περιοχές αυτές είναι κυριολεκτικά ημιπαράνομες με τεράστια προβλήματα κυριότητας που καταπονούν την Δασική Υπηρεσία και γενικότερα τον κρατικό μηχανισμό. Ακόμα και η σύνταξη του Εθνικού Κτηματολόγιου δεν είναι σίγουρο ότι θα δώσει άμεσες λύσεις στο πρόβλημα χωρίς παράλληλα να ληφθούν και νομοθετικά μέτρα διευθέτησης χρόνιων ιδιοκτησιακών προβλημάτων .
Όσο όμως δεν ξεκαθαρίζει το ποιες είναι δασικές εκτάσεις και το ποιες δεν είναι το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών θα παραμένει και μάλιστα στο μέλλον θα πάρει εφιαλτικές διαστάσεις.
β. Η χαλάρωση του κρατικού μηχανισμού που συμβαίνει πάντοτε κατά την διάρκεια μιας προεκλογικής περιόδου.
Οι λόγοι των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα είναι:
Εγκατάλειψη της υπαίθρου από το ενεργό εργατικό και γεωργικό δυναμικό
Παράλογη και δυσανάλογη αύξηση της αξίας της γης κυρίως στις περιοχές γύρω από τα μεγάλα αστικά μας κέντρα και στις περιοχές με τουριστική αξία.
Αύξηση του κτηνοτροφικού κεφαλαίου εξαιτίας των οικονομικών ενισχύσεων χωρίς αντίστοιχη βελτίωση του συστήματος και τρόπου εκτροφής. Ένα μεγάλο μέρος των δασικών πυρκαγιών οφείλεται στους φθινοπωρινούς εμπρησμούς των εκτάσεων αειφύλλων πλατυφύλλων προκειμένου οι εκτάσεις αυτές να χρησιμοποιηθούν μελλοντικά ως βοσκότοποι.
Κατ’ εξακολούθηση αμέλεια και αδιαφορία πολλών γεωργών κατά την καύση καλαμιάς αγρών ή προϊόντων καθαρισμού τους.
Αδυναμία της πολιτείας και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στα πλαίσια των χωροταξικών σχεδιασμών, να οργανώσουν σύγχρονους και ασφαλείς χώρους απορριμμάτων. Μόνο στην Αττική λειτουργούν 34 περίπου ανεξέλεγκτες χωματερές, οι περισσότερες από τις οποίες είναι αυθαίρετες και λειτουργούν ολόκληρο τον χρόνο με τα απαράδεκτο και τριτοκοσμικό σύστημα της διαρκούς καύσης των απορριμμάτων.
Διάνοιξη των δασών και απόδοσή τους στην αναψυχή, χωρίς να έχει προηγηθεί η εξασφάλιση λειτουργίας ειδικών κανονισμών και η πλήρης και αποτελεσματική εκπαίδευση – ενημέρωση και πληροφόρηση του κοινού.
Διάφορα αίτια που έχουν σχέση με την πολιτική, κοινωνική, οικονομική και νομική κατάσταση στην Ελλάδα και τα οποία δημιουργούν αμέλειες, αδιαφορία, αντιδικία, πάθη, σταδιακή διάβρωση θεσμών, αναξιοκρατία, πολιτικές οξύτητες, χαλάρωση κατά την τήρηση των διατάξεων του συντάγματος και των νόμων, ατιμωρησία ενόχων κ.λπ.
Απροθυμία της πολιτείας να αναβαθμίσει το σημερινό καθεστώς προστασίας και οργανώσει σύγχρονο φορέα δασοπροστασίας ενώ μάλιστα έχει από καιρό συμφωνηθεί ένα πλαίσιο οργάνωσης ενός τέτοιου φορέα.
Στο σημείο αυτό θέλουμε να επισημάνουμε ότι για καθαρά κοινωνιοψυχολογικούς λόγους έχει δημιουργηθεί στην Ελληνική κοινωνία ένα είδος συνενοχής όσο αφορά τις καταπατήσεις δασών και δασικών εκτάσεων.
Αν και το φαινόμενο αυτό χρειάζεται ανάλυση από περισσότερο από εμάς ειδικούς επιστήμονες σημειώνουμε ότι : οι Έλληνες που σε διάφορες ιστορικές περιόδους ξεριζώθηκαν επανειλημμένα από τις εστίες τους (άλλοτε ακούσια και άλλοτε εκούσια) αναζητούν με αγωνία νέες μόνιμες εστίες.
Στην ουσία οι νέες αυτές μόνιμες εστίες εγκατάστασης είναι η αναζήτηση μιας νέας εθνικής και κοινωνικής ταυτότητας. Είναι η αναγκαιότητα του να έχει κάποιος «κοινωνικές ρίζες». Έτσι παρά την όλο και αυξανόμενη ευαισθητοποίηση για την προστασία του περιβάλλοντος και των δασών, η κοινωνία μας έχει μάθει να μην θεωρεί την καταπάτηση δάσους ή την αυθαίρετη δόμηση ως εγκληματική ενέργεια.
Οι απόψεις του ιστολογίου δεν συμπίπτουν απαραίτητα με το περιεχόμενο του άρθρου
Δημοσίευση σχολίου